Zapalenie ucha u psa – objawy, przyczyny i leczenie

Źródło: Pexels

Z danych Merck Animal Health wynika, że nawet co siódmy pies trafiający do gabinetu weterynaryjnego prędzej czy później zmaga się z zapaleniem ucha1. To jedna z najczęstszych przyczyn wizyt u lekarza weterynarii. Choć rzadko zagraża życiu, potrafi być bardzo bolesna i uporczywa, jeśli będzie zignorowana. W tym artykule wyjaśniamy, jak rozpoznać objawy, co najczęściej stoi za stanem zapalnym i jak wygląda skuteczne leczenie.

Zapalenie ucha u psa – najważniejsze informacje

Zapalenie ucha u psa to stan zapalny wyściółki kanału słuchowego – od podstawy chrząstki małżowiny usznej do błony bębenkowej, czasem obejmując także samą małżowinę. W weterynarii mówi się najczęściej o otitis externa, czyli zapaleniu ucha zewnętrznego – to zdecydowanie najpowszechniejsza postać tej choroby u psów. Problem może dotyczyć jednego lub obu uszu, pojawić się nagle albo rozwijać się powoli i nawracać miesiącami.

Kiedy podejrzewać zapalenie ucha u psa?

Na początku pies może po prostu częściej niż zwykle potrząsać głową, drapać ucho, przechylać głowę w jedną stronę albo nie pozwalać dotknąć okolicy uszu. Czasem można zauważyć nietypowy zapach albo zmianę koloru skóry wewnątrz małżowiny. Żaden z tych pojedynczych objawów nie musi oznaczać poważnego problemu, ale połączenie kilku to wyraźny sygnał, że warto bliżej przyjrzeć się uszom – najlepiej w gabinecie weterynaryjnym, gdzie zrobi to lekarz z pomocą otoskopu.

Kiedy od razu skontaktować się z lekarzem weterynarii?

Są sytuacje, w których zwlekanie z wizytą może kosztować psa dodatkowe cierpienie i wydłużyć leczenie. Pilnie udaj się do lekarza weterynarii, jeśli:

• pies ciągle przechyla głowę, traci równowagę, kręci się w kółko lub mimowolnie rusza gałkami ocznymi – to objawy mogące wskazywać na zapalenie ucha środkowego lub wewnętrznego,
• małżowina uszna jest spuchnięta i miękka – może to być krwiak ucha,
• pies skamle lub reaguje agresywnie przy dotknięciu ucha,
• wykazuje apatię, brak apetytu lub ma podwyższona temperaturę ciała,
• kanał słuchowy wygląda na całkowicie zamknięty przez obrzęk lub wydzielinę.

Objawy zapalenia ucha u psa

Pies trzepie uszami, drapie ucho lub przechyla głowę

To najbardziej charakterystyczne i często pierwsze objawy. Podrażniony kanał słuchowy wywołuje świąd i dyskomfort, więc pies próbuje sobie poradzić sam – potrząsa głową, drapie się, ociera ucho o meble czy podłogę. Problem w tym, że intensywne, ciągłe potrząsanie głową może uszkodzić drobne naczynia krwionośne w małżowinie usznej, prowadząc do krwiaka małżowiny usznej5. Ucho robi się wtedy nabrzmiałe, ciepłe i sprężyste w dotyku, przypominając poduszeczkę wypełnioną płynem.

Krwiak nie zniknie sam, a nieleczony może trwale zdeformować ucho. Usuwa się go chirurgicznie lub przez nakłucie (koniecznie u lekarza weterynarii). Bez wyleczenia przyczyny zapalenia, krwiak może nawrócić. Na etapie gojenia, wyłącznie po konsultacji z lekarzem i na nieuszkodzoną skórę wokół małżowiny (nigdy do samego kanału słuchowego), można sięgnąć po maść RemediCann™ z CBD i żywokostem lekarskim – jej skład został przemyślany między innymi z myślą o wspieraniu regeneracji tkanek i łagodzeniu obrzęków pourazowych. Stanowi jednak wsparcie procesu gojenia, a nie substytut leczenia weterynaryjnego.

Warto też wiedzieć, że psy z długimi uszami są szczególnie narażone na zapalenia i choroby uszu.

Brązowa wydzielina z ucha psa, nieprzyjemny zapach i zaczerwienienie

Rodzaj wydzieliny może podpowiedzieć, z jaką przyczyną jej powstawania mamy do czynienia. 

Ciemna wydzielina, przypominająca kolorem fusy po kawie, wskazuje na obecność świerzbowca usznego (Otodectes cynotis) – pasożyta szczególnie często spotykanego u szczeniąt. 

Żółtawa lub zielonkawa, gęsta wydzielina o przykrym zapachu częściej towarzyszy infekcji bakteryjnej, a woskowaty nalot o drożdżowym zapachu – zakażeniu drożdżakami z rodzaju Malassezia. W tym przypadku skóra wewnątrz małżowiny może być zaczerwieniona; czasem widać drobne nadżerki. 

Ostateczne rozpoznanie wymaga jednak badania wymazu pod mikroskopem – nie da się jednoznacznie odróżnić przyczyny bakteryjnej od grzybiczej czy pasożytniczej gołym okiem.

Jeśli podejrzewasz pasożyty, warto zajrzeć też do naszego poradnika o świerzbie u psa, gdzie opisujemy różne rodzaje roztoczy atakujących skórę i uszy. Koniecznie sprawdź też, co ile i jak skutecznie odrobaczać psa.

Ból, obrzęk i nadwrażliwość przy dotykaniu ucha

Zapalenie ucha bywa bolesne. Psy z zaawansowanym stanem zapalnym unikają głaskania po głowie, niechętnie sięgają po twardszą karmę oraz stają się bardziej drażliwe lub wycofane niż zwykle. Obrzęk ścian kanału słuchowego mogą też tłumić słuch, co czasem niesłusznie traktuje się jako pogorszenie posłuszeństwa. W rzeczywistości ucho z zapaleniem doskwiera psu i wymaga badania weterynaryjnego.

Przyczyny zapalenia ucha u psa

 

 

Źródło: Unsplash

Bakterie, drożdżaki i grzybicze zapalenie ucha

Nawet w zdrowym uchu psa żyją bakterie i drożdżaki – stanowią jego naturalną mikroflorę. Problem pojawia się wtedy, gdy środowisko wewnątrz kanału słuchowego się zmienia (na przykład z powodu wilgoci, alergii czy urazu), co powoduje, że te mikroorganizmy zaczynają się namnażać. Najczęściej odpowiadają za to bakterie i grzyby. 

Alergiczne zapalenie ucha u psa

Alergie pokarmowe i atopowe zapalenie skóry wywołane alergenami środowiskowymi są najczęstszą przyczyną nawracającego zapalenia ucha u psów. Skóra w kanale słuchowym reaguje na alergen podobnie jak na reszcie ciała: pojawia się stan zapalny, świąd i zwiększona produkcja wydzieliny, co tworzy idealne warunki dla namnażania się bakterii i drożdżaków. 

W takich przypadkach kluczowe jest znalezienie i wyeliminowanie źródła alergii, np. poprzez dietę eliminacyjną, czy testy alergiczne. Skutecznym wsparciem dla organizmu zmagającego się z przewlekłym stanem zapalnym na tle alergicznym jest naturalny olej CBD dla psów Hempets® – podawany doustnie, korzystnie wpływa na ogólną kondycję skóry i wspomaga walkę z organizmu ze stanami zapalnymi. Nie zastępuje on jednak diagnostyki ani leczenia przepisanego przez lekarza weterynarii; może za to stanowić skuteczne jej uzupełnienie. Zasady dawkowania opisaliśmy szczegółowo w kompendium o dawkowaniu oleju CBD.

Pasożyty, ciało obce i urazy kanału słuchowego

Poza alergiami i infekcjami wtórnymi, do pierwotnych przyczyn zapalenia ucha zalicza się także pasożyty – przede wszystkim świerzbowiec uszny, ale też nużeńce czy świerzbowce drążące, które w rzadszych przypadkach mogą zająć okolice uszu. 

Częstym winowajcą, zwłaszcza latem, bywają też ciała obce – trawa, owad czy piasek, które dostają się do ucha podczas spaceru w wysokiej trawie lub kąpieli w jeziorze. 

Przyczyną mogą też być urazy mechaniczne, np. nadmierne czyszczenie uszu psa przez opiekuna, czy uraz po uderzeniu. Każdy z tych czynników narusza naturalną barierę ochronną ucha i otwiera drogę wtórnym infekcjom.

Rodzaje zapalenia ucha u psa

Zapalenie ucha zewnętrznego u psa

To zdecydowanie najczęstsza postać – dotyczy wyściółki kanału słuchowego, od początku ucha do błony bębenkowej. Objawia się typowo: 

• potrząsaniem głową, 
• świądem, 
• zaczerwienieniem, 
• wydzieliną, 
• nieprzyjemnym zapachem. 

Niektóre rasy są na nie bardziej narażone – psy z długimi, opadającymi uszami lub bardzo owłosionym kanałem słuchowym (np. cocker spaniele czy pudle) mają gorszą naturalną wentylację ucha, co sprzyja rozwojowi infekcji.

Zapalenie ucha środkowego i wewnętrznego u psa

Nieleczone lub nieprawidłowo leczone zapalenie ucha zewnętrznego może postępować dalej – przez błonę bębenkową do ucha środkowego, nawet do ucha wewnętrznego. 

Zapalenie ucha środkowego objawia się bólem przy otwieraniu pyska, osłabieniem słuchu, a czasem zaburzeniami pracy nerwu twarzowego (np. opadaniem powieki czy asymetrią pyska). 

Zapalenie ucha wewnętrznego jest poważniejsze, ponieważ odpowiada ono za równowagę – stąd charakterystyczne objawy neurologiczne: przechylanie głowy, utrata równowagi, kręcenie się w kółko czy mimowolne ruchy gałek ocznych. 

Obie te postacie zapalenia wymagają pilnej interwencji lekarza weterynarii.

Ostre, przewlekłe i nawracające zapalenie ucha

Zapalenie ucha może mieć przebieg ostry – nagły, wyraźnie widoczny, zwykle dobrze reagujący na leczenie, które trwa przeważnie do kilku tygodni – albo przewlekły, gdy stan zapalny utrzymuje się miesiącami, prowadząc do trwałych zmian w kanale słuchowym. 

Osobną kategorią jest zapalenie nawracające, przy którym infekcja ustępuje po leczeniu, ale wraca po kilku tygodniach lub miesiącach. Najczęstszą przyczyną nawrotów jest niewyleczenie przyczyny pierwotnej, np. alergii. Dlatego skuteczne leczenie zawsze powinno obejmować nie tylko działanie doraźne, ale też ustalenie i zlikwidowanie przyczyny.

Co na zapalenie ucha u psa? Postępowanie i leczenie 

1. Wizyta u lekarza weterynarii i diagnostyka. Pierwszym krokiem przy podejrzeniu zapalenia ucha u psa powinno być badanie otoskopowe oraz cytologia wydzieliny z ucha, które pozwalają stwierdzić przyczynę i dobrać odpowiednie leczenie. Domowe metody (w tym popularne płukanki) mogą zaszkodzić zamiast pomóc – dodatkowo podrażniają kanał słuchowy.
2. Leczenie miejscowe i ogólne dopasowane do przyczyny. Najczęściej podaje się krople do uszu łączące w swoim składzie antybiotyk lub lek przeciwgrzybiczy ze sterydem łagodzącym stan zapalny. W cięższych przypadkach lekarz może dodatkowo zalecić leki doustne. Bardzo ważne jest dokończenie pełnego cyklu leczenia, nawet jeśli ucho wygląda już zdrowo – przedwczesne przerwanie terapii może doprowadzić do nawrotów.
3. Kontrole w trakcie leczenia. Infekcje bakteryjne i drożdżakowe najczęściej ustępują w ciągu 2-4 tygodni, ale wymagają regularnych kontroli, by potwierdzić, że stan zapalny faktycznie minął. Przypadki przewlekłe mogą wymagać leczenia trwającego miesiącami.
4. Znalezienie i leczenie przyczyny pierwotnej. Jeśli za nawracającym zapaleniem stoi alergia, konieczna będzie dieta eliminacyjna lub testy alergologiczne. W przypadku pasożytów – odpowiednie leczenie przeciwpasożytnicze. Przy ciele obcym – jego usunięcie przez lekarza weterynarii.
5. Higiena i profilaktyka. Po całkowitym wyleczeniu warto wprowadzić rutynę czyszczenia uszu zaleconą przez lekarza weterynarii – zwłaszcza u psów z długimi uszami. Bardzo ważne jest dokładne osuszanie uszu po kąpieli i deszczu.

Niektórzy opiekunowie sięgają wspomagająco po naturalne produkty wspierające ogólną kondycję skóry i odporność – więcej o możliwych zastosowaniach oleju CBD piszemy w artykule olejek CBD – na co pomaga psom i kotom. To jednak zawsze dodatek do leczenia zaleconego przez specjalistę, nigdy jego zamiennik.

Psie uszy pod kontrolą 

Zapalenie ucha u psa to zwykle konsekwencja alergii, infekcji, pasożytów lub urazu. Najskuteczniejszym sposobem wspierającym zdrowie zwierzęcia jest uważna obserwacja psa i szybka reakcja na pierwsze potrząsanie głową czy drapanie ucha. Regularne sprawdzanie uszu, profilaktyka i wizyta u lekarza weterynarii w razie wątpliwości pozwolą zaoszczędzić psu wielu tygodni dyskomfortu. A jeśli problem już się pojawił, cierpliwe dokończenie leczenia to najlepszy prezent dla psa z zapaleniem uszu.

Źródła:

1. Merck Veterinary Manual – Otitis Externa in Animals
2. Merck Veterinary Manual – Ear Infections and Otitis Externa in Dogs
3. Merck Veterinary Manual – Otitis Media and Interna in Animals
4. American College of Veterinary Surgeons – Otitis Externa
5. VCA Animal Hospitals – Hematoma of the Ear in Dogs
6. VCA Animal Hospitals – Vestibular Disease in Dogs
7. Merck Animal Health – Canine Otitis Externa: Prevalence, Symptoms, and Care