Gruczoły okołoodbytowe u psa – objawy zatkania i bezpieczne czyszczenie

Źródło: Pixabay

Gdy pies saneczkuje po dywanie lub trawie albo bez przerwy obwąchuje i wylizuje okolicę odbytu, wielu opiekunów od razu podejrzewa pasożyty. Tymczasem najczęstszą przyczyną takiego zachowania są zatkane gruczoły okołoodbytowe. To temat mało przyjemny, ale jego zrozumienie pozwala zaoszczędzić psu sporo dyskomfortu. Dziś dowiesz się, jak rozpoznać problem, czym różni się zwykłe zatkanie od stanu zapalnego oraz kiedy należy udać się na wizytę u lekarza weterynarii.

Jak rozpoznać zatkane gruczoły okołoodbytowe u psa?

Pierwszym i najbardziej charakterystycznym sygnałem jest tak zwane saneczkowanie – pies siada na podłodze i w tej pozycji odpycha się przednimi łapkami, próbując złagodzić uczucie ucisku przez szuranie. Do tego dochodzi częste lizanie lub gryzienie okolicy odbytu i nasady ogona. 

Kolejnym objawem zatkanych gruczołów jest charakterystyczny zapach. Nawet zdrowa wydzielina gruczołów pachnie ostro i nieprzyjemnie, a kiedy gruczoły są zatkane, zapach staje się intensywniejszy i utrzymuje się w pomieszczeniu. 

Niektóre psy z zatkanymi gruczołami unikają siadania, skomlą przy oddawaniu kału albo mocno napinają się podczas załatwiania. Można nawet samodzielnie wyczuć twarde, wyraźnie napięte zgrubienia pod skórą po bokach odbytu – to właśnie wypełnione, niedrożne gruczoły.

Czym są gruczoły okołoodbytowe i jak powinny się opróżniać?

Gruczoły okołoodbytowe to dwa niewielkie woreczki położone po obu stronach odbytu, mniej więcej na wysokości godziny 16 i 20. Ich ściany wyściełane są licznymi gruczołami wytwarzającymi wydzielinę, która gromadzi się w woreczkach i jest uwalniana przez przewody przy odbycie. Mają je zarówno suki, jak i psy.

Substancja ta pełni funkcję terytorialnych „wizytówek zapachowych” psa – to właśnie tego zapachu szukają psy obwąchując odchody lub „witając się” po psiemu. Woreczki powinny opróżniać się same, poprzez skurcz mięśni podczas każdego wypróżniania. Problem pojawia się wtedy, gdy z jakiegoś powodu ten naturalny mechanizm zawodzi.

Zatkane czy zapalone gruczoły – jak odróżnić problem

Zatkanie i stan zapalny to dwa etapy tego samego problemu. Przy prostym zatkaniu wydzielina gęstnieje i zalega w woreczku, powodując dyskomfort o łagodnym lub umiarkowanym nasileniu. Substancja jest zwykle gęsta i brązowa, a pies mimo dyskomfortu zachowuje się stosunkowo normalnie.

Zalegająca wydzielina to znakomita pożywka dla bakterii, które łatwo wnikają do woreczków przez przewody, powodując infekcję. Wydzielina staje się wtedy krwista lub ropna, a w zaawansowanych przypadkach powstaje bolesny ropien – po jednej lub obu stronach. Po pęknięciu lub przekłuciu, można zauważyć zielonkawo-żółtą lub krwistą wydzielinę. Ten stan wymaga natychmiastowej interwencji.

Kiedy trzeba jechać z psem do weterynarza?

Sporadyczne saneczkowanie niekoniecznie jest oznakiem do obaw, ale kilka objawów w połączeniu powinno skłonić do szybkiej wizyty: 

• widoczny obrzęk, 
• zaczerwienienie lub ciepło w okolicy ogona, 
• krew lub ropna wydzielina, 
• nieustanne saneczkowanie lub wylizywanie,
• utrzymujący się intensywny zapach,
• silny ból wykazywany przez psa przy próbie dotknięcia tej okolicy, objawiający się agresywnym zachowaniem.

U psów starszych podobne nawracające objawy mogą sugerować coś poważniejszego. Guzek przy odbycie i objawy typowe dla zatkanych gruczołów mogą wskazywać na nowotwór, dlatego konieczne jest monitorowanie stanu psa przez lekarza weterynarii. Podczas wizyty kontrolnej lekarz bada wielkość woreczków i charakter zalegającej w nich treści, co pozwala odróżnić zwykłe zatkanie od infekcji czy zmiany nowotworowej.

Jeśli wizyta w gabinecie weterynaryjnym powoduje u Twojego psa silny stres, można rozważyć podanie Relaxon Forte przed wyjściem z domu. Jego działanie pomaga doraźnie przy jednorazowych sytuacjach stresowych, takich jak transport i wizyta u lekarza. Łagodzi napięcie, nie powodując uczucia senności ani otumanienia, dzięki czemu badanie przebiega spokojniej zarówno dla zwierzęcia, jak i dla opiekuna.

Dlaczego gruczoły okołoodbytowe u psa się zatykają?

Najczęstszą przyczyną są zbyt miękkie lub nieregularne stolce. Wówczas gruczoły okołoodbytowe u psa nie są skutecznie wypróżniane. Do tego potrzebny jest odpowiedni nacisk od wewnątrz. Powodem może być dieta uboga w błonnik, dlatego warto wprowadzić do jadłospisu odpowiednią ilość warzyw odpowiednich dla psa.

U psów otyłych dodatkowa tkanka tłuszczowa może zmniejszać nacisk wywierany na gruczoły oraz osłabiać mięśnie odpowiadające za ich opróżnianie. Utrzymanie prawidłowej masy psa i regularna aktywność fizyczna są więc bardzo istotne.

Przyczyną zatkania gruczołów mogą też być alergie u psa – u zwierząt podatnych na podrażnienia skóry częściej obserwuje się takie problemy. Winowajcą może też być anatomia, na którą nie mamy wpływu – psy małych ras (chihuahua, pudle czy jamniki) częściej doświadczają problemów z gruczołami okołoodbytowymi niż przedstawiciele dużych ras, prawdopodobnie przez węższe przewody odprowadzające wydzielinę.

Leczenie i zapobieganie nawrotom

Jeśli gruczoły są po prostu zatkane, wystarczy je opróżnić i usunąć zalegającą treść. U psów ze skłonnością do nawrotów należy to robić regularnie, co 4-8 tygodni. W przypadku infekcji dodatkowo podaje się antybiotyk oraz leki przeciwzapalne, czasem miejscowo do samego woreczka.

Nigdy nie wykonuj tego zabiegu samodzielne w domu. Większość psów nie lubi, gdy ktoś próbuje opróżnić im gruczoły, a nieprawidłowo wykonany zabieg może skończyć się urazem – zarówno u psa, jak i u opiekuna. Zbyt częste lub zbyt agresywne uciskanie gruczołów niesie też ryzyko stanu zapalnego i uszkodzenia tkanek, dlatego bezpieczniej jest powierzyć to zadanie lekarzowi weterynarii, wykwalifikowanemu technikowi weterynaryjnemu lub groomerowi przeszkolonemu w tym zakresie. 

W profilaktyce nawrotów najważniejsza jest dieta wspierająca prawidłową konsystencję stolca oraz utrzymanie zdrowej masy ciała psa. Tutaj z pomocą przychodzi odpowiednie uzupełnienie codziennego jadłospisu. Przykładowo, można sięgnąć po olej z konopi, który jest bogatym źródłem kwasów omega-3, omega-6 i omega-9 oraz witamin wspierających ogólną kondycję organizmu. Stanowi wartościowy, naturalny dodatek do diety, który wspomaga odporność i pracę układu sercowo-naczyniowego. 

Jeśli za nawracającymi problemami stoją alergie, warto rozważyć olej z wiesiołka – zawiera witaminę E oraz kwas gamma-linolenowy (GLA), które pomagają wyciszyć stany zapalne skóry i wzmocnić jej naturalną barierę ochronną. 

Dodatkowym wsparciem może być olej z wątroby dorsza, bogaty w kwasy z grupy omega-3 oraz witaminy A i D. Olej rybi wspiera organizm w reakcjach na stan zapalny, przyczyniając się do większego komfortu i lepszego samopoczucia psa. 

Przydatne mogą też być oleje CBD dla zwierząt Hempets® – ich zadaniem nie jest co prawda leczenie gruczołów, lecz codzienne wsparcie ogólnej kondycji organizmu, w tym łagodzenie stanów zapalnych i wspieranie odporności, co może być elementem szerszej profilaktyki u psów ze skłonnością do nawrotów.

Źródła:

1. VCA Animal Hospitals – Anal Sac Disease in Dogs
2. VCA Animal Hospitals – Anal Sac Tumors
3. PetMD – Dog Anal Glands: Common Problems, Treatment, and Prevention
4. American Kennel Club – How to Express Your Dog’s Anal Glands at Home
5. WisdomPanel – Understanding Anal Gland Expression in Dogs
6. Preventive Vet – Anal Gland Infections in Dogs: What to Do
7. Vetster – Anal Gland Impaction, Infection, and Abscesses in Dogs